فضای مجازی عامل فرسایش تدریجی نهاد مقدس خانواده
یک کارشناس خانواده با اشاره به تأثیر گسترده شبکههای اجتماعی بر روابط فردی و خانوادگی گفت: استفاده بیرویه و ناآگاهانه از فضای مجازی در سالهای اخیر به یکی از عوامل اصلی بروز تنشهای زناشویی، کاهش صمیمیت و افزایش طلاق تبدیل شده است.
فرزانه آسیایی اظهار کرد: اینستاگرام و سایر شبکههای اجتماعی با انتشار ویدیوها، تصاویر و استوریهایی از لحظات ظاهراً ایدهآل زندگی افراد، تصویری غیرواقعی از زندگی مشترک ارائه میدهند در حالی که این نمایشها بازتابدهنده تمام واقعیت زندگی نیست. متأسفانه افرادی که این فضاها را دنبال میکنند با مشاهده این زندگیهای ظاهراً بینقص دچار شکلگیری انتظارات غیرواقعی از زندگی زناشویی خود میشوند.
وی افزود: فضای مجازی میتواند سبک غذا خوردن، نوع پوشش، خودآرایی، مسکن، خودرو، نگرش به دین، ورزش و حتی هنر را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، شکلگیری انتظارات غیرواقعی و کاهش تعاملات چهرهبهچهره از مهمترین چالشهای استفاده بیرویه از فضای مجازی است که در نهایت میتواند موجب سردی روابط و در برخی موارد به طلاق منجر شود.
این کارشناس خانواده بیان کرد: در سالهای اخیر در اغلب مراجعین مشکلات ناشی از فضای مجازی بهوضوح دیده میشود این مشکلات شامل تضعیف نقش خانواده است؛ بهگونهای که خانواده از محلی برای تأمین آرامش به فضایی پرتنش با بحثها و گلهمندیهای مداوم تبدیل شده و شاهد کاهش ارتباطات چهرهبهچهره میان همسران هستیم.
آسیایی ادامه داد: بیاعتمادی زوجین به یکدیگر، دروغگویی، پنهانکاری، افزایش هنجارشکنیهای اخلاقی، سست شدن اعتقادات، بیتعهدی، ترویج عشقهای مجازی، افزایش ارتباطات نامشروع، رشد آمار طلاق، افزایش خانوادههای تکوالدی و خانوادههای ترکیبی، از دیگر پیامدهای گسترش استفاده نادرست از شبکههای اجتماعی است.
وی با اشاره به نقش بلاگرها گفت: دنبال کردن پیج بلاگرها و افرادی که با خودنمایی و خودشیفتگی به ترویج سبک زندگی لاکچری میپردازند، این تصور نادرست را در ذهن مخاطبان ایجاد میکند که این افراد در زندگی شخصی و روابط خود کاملاً موفق و بدون مشکل هستند. در حالی که انسان ذاتاً به قیاس اجتماعی گرایش دارد و با مقایسه خود با این الگوهای غیرواقعی، بهتدریج زندگیای آمیخته با رویا و دور از حقیقت برای خود میسازد.
آسیایی تصریح کرد: نتیجه این مقایسههای نادرست، بروز رفتارهای دوگانه، نارضایتیهای درونی و کشمکشهای مداوم میان زوجین است؛ کشمکشهایی که ریشه در فاصله گرفتن از واقعیت و توقعات غیرمنطقی دارد.
وی اظهار داشت: رشد تکنولوژی و دسترسی آسان به فضای مجازی، زمینه افزایش خیانت را در جامعه فراهم کرده است ارتباط آسان از طریق اینترنت و شبکههای اجتماعی باعث شده افراد در زمان بروز بحرانهای عاطفی و زناشویی، به سمت ارتباطات پنهان کشیده شوند.
آسیایی افزود: نخستین نشانه بروز روابط عاطفی پنهان، شخصی شدن تلفن همراه یا رایانه برخلاف رویههای قبلی است در چنین شرایطی برخی افراد خیانت را بهعنوان مأمنی برای فرار از مشکلات موجود میپندارند در حالی که هرچند خیانت ممکن است در کوتاهمدت احساس رهایی ایجاد کند، اما در بلندمدت تبعات جبرانناپذیری همچون ازهمپاشیدگی زندگی مشترک را به دنبال خواهد داشت.
وی با تأکید بر تأثیر مستقیم زمان استفاده از فضای مجازی بر کیفیت زندگی زناشویی گفت: هرچه زوجین زمان بیشتری را صرف شبکههای اجتماعی کنند، به همان میزان کیفیت زندگی مشترک آنها کاهش مییابد زمانی که یک یا هر دو نفر از زوجین وقت خود را صرف چک کردن گوشی یا مشاهده پستهای دیگران میکنند فرصت گفتوگوهای ساده اما مهم روزانه و فعالیتهای مشترک مانند تماشای فیلم یا گردش از بین میرود.
آسیایی ادامه داد: این وضعیت بهتدریج احساس شنیده نشدن، بیاهمیت بودن و حتی بیارزشی را در طرف مقابل ایجاد میکند و در طول زمان، این خلأ ارتباطی به دلسردی و سرد شدن روابط منجر میشود.
وی با اشاره به تأثیر شعار «ارتباط بیمرز» شبکههای اجتماعی بیان کرد: این فضا ساختار نهاد مقدس خانواده، با مرزها و حریمهای عاطفی، نسلی و جنسیتی تعریفشده را تحت تأثیر قرار داده است ارتباط بیضابطه با نامحرمان در فضای مجازی در تعارض آشکار با اصل حفظ حریم زندگی مشترک قرار دارد.
آسیایی خاطرنشان کرد: افشای زندگی خصوصی از جمله انتشار تصاویر خانوادگی، لحظات شخصی و اطلاعات اختصاصی اعضای خانواده بدون رضایت آنها موجب از بین رفتن حریم شخصی و ورود غریبهها به حریم خانواده میشود.
وی با تأکید بر رویکردی واقعبینانه نسبت به فضای مجازی گفت: در عصر اینترنت و غلبه شبکههای اجتماعی، حذف یا محدودسازی کامل این فضا با توجه به کارکردهای مثبت آن گزینه مناسبی نیست، آنچه تهدیدکننده است نبود مهارت مدیریت رسانه، مصرف بیضابطه و بیهدف، زمان استفاده نامحدود و نبود سواد رسانهای در میان کاربران است.
آسیایی افزود: این عوامل میتواند کیان خانواده و سلامت روانی جامعه را بهطور جدی تهدید کند بهویژه در میان نوجوانان که در دوره حساس آمادهسازی برای بزرگسالی قرار دارند.
وی در ادامه اظهار داشت: دوره نوجوانی، زمان تأثیرپذیری بالاست و فضای مجازی میتواند نوجوانان را از واقعیت دور کرده و به سمت ساخت هویتهای غیرواقعی سوق دهد وقتی نوجوانان تنها راه تخلیه انرژی و پاسخ به نیازهای عاطفی خود را در این فضا میبینند وابستگی و حتی اعتیاد به شبکههای اجتماعی افزایش مییابد که نتیجه آن انزوا و کنارهگیری اجتماعی است.
آسیایی تصریح کرد: بسیاری از نوجوانان از درک نشدن توسط والدین گلایه دارند و همین مسئله باعث میشود برای پر کردن تنهایی درونی خود بیشتر به فضای مجازی پناه ببرند.
وی با ارائه راهکارهایی گفت: زوجین میتوانند با درک متقابل، چارچوبها و قواعد مشترکی برای استفاده صحیح از فضای مجازی تعریف کنند؛ از جمله تعیین زمانهای بدون موبایل، استفاده مشترک از برخی اپلیکیشنها، مشخص کردن ساعات حضور در شبکههای اجتماعی و نظارت هوشمندانه بر مصرف رسانهای.
این کارشناس خانواده تأکید کرد: فضای مجازی ابزاری قدرتمند و مانند شمشیری دولبه است که هم میتواند فرصتهایی مانند تولید محتوای مفید و تقویت ارتباط با اقوام دور ایجاد کند و هم در صورت استفاده نادرست به تهدیدی جدی برای خانواده تبدیل شود از اینرو نهادهای فرهنگی باید با افزایش سواد رسانهای، مهارت دسترسی، تحلیل انتقادی و تولید محتوا، نقش مؤثری در حفظ سلامت روانی جامعه ایفا کنند.
